المپیاد چیست؟ معرفی المپیادهای علمی ایران

المپیاد چیست؟ معرفی المپیادهای علمی ایران


تعریف ساده‌ی المپیادهای علمی

المپیاد مسابقه‌ای علمی است که هرساله میان دانش‌آموزان دبیرستانی (تا 18 سال) سراسر جهان به صورت تیمی و انفرادی برگزار می‌شود و هر کشور برای انتخاب تیم‌های منتخب خود، مراحلی را در نظر گرفته است. هدف از این مسابقات، رشد و شکوفایی علمی نوجوانان و آشنایی کشورهای مختلف با علوم روز است.

چه نهادی در ایران مسوول برگزاری المپیادهای علمی است؟

در حال حاضر فقط باشگاه دانش پژوهان جوان به عنوان بخشی از سازمان ملی پرورش استعدادهای درخشان، متولی برگزاری مراحل گوناگون المپیادهای علمی و آموزش دوره‌ی تابستانه و انتخاب و اعزام تیم‌ها به مسابقات جهانی است. هیچ یک از مؤسسات خصوصی حق استفاده از نام المپیاد و اعزام تیم‌ها را ندارد و در صورت انجام، مرتکب خلاف شده است.

تاریخچه‌ی مختصری از المپیاد در ایران

پرسابقه‌ترین المپیاد ایران در رشته‌ی ریاضی از اوایل دهه‌ی 60 برگزار می‌شود و جوان‌ترین المپیاد فعلی المپیاد نجوم است که رقابت در آن از اوایل دهه‌ی 80 آغاز شده است. انتخاب تیم‌های المپیاد و اعزام تیم‌های ریاضی پس از احساس نیاز فراوان به گرایش‌های مهندسی در ایران، شکل گرفت و پس از آن رشته‌های فیزیک، کامپیوتر و شیمی نیز به جمع المپیادهای مهندسی و رشته‌ی ادبی برای دوستداران علوم انسانی به جمع مسابقات المپیادی اضافه شدند. در نهایت رشته‌های نسبتا جوان زیست و نجوم نیز قطار فعلی المپیادها را تکمیل کردند و در چند سال اخیر با افزودده شدن رشته‌های سلول‌های بنیادی، علوم زمین، جغرافیا، اقتصاد و تفکر و کارآفرینی، مجموعه‌ی 12 المپیاد فعلی تکمیل شد. شنیدن صحبت‌های آقای دکتر حسین میرزایی (اولین رییس باشگاه دانش‌پژوهان جوان به مدت 13 سال) در رادیو المپیاد آیریسک [بخش اول - بخش دوم] خالی از لطف نیست. در این پادکست تاریخچه‌ی شکل‌گیری المپیادهای علمی و هدف از المپیادی شدن دانش‌آموزان دبیرستانی بررسی می‌شود.

المپیادهای علمی در چه رشته‌هایی برگزار می‌شود؟

هم‌اکنون المپیادهای علمی در 12 رشته برگزار می‌شوند. برای آشنایی با جزییات هر رشته، روی نام آن در جدول زیر کلیک کنید.

رشته‌های رسمی المپیادی

رشته‌های رسمی المپیادی

1- المپیاد ادبی

7- المپیاد سلول‌های بنیادی

2- المپیاد اقتصاد و مدیریت

8- المپیاد شیمی

3- المپیاد تفکر و کارآفرینی

9- المپیاد علوم زمین

4- المپیاد جغرافیا

10- المپیاد فیزیک

5- المپیاد ریاضی

11- المپیاد کامپیوتر

6- المپیاد زیست‌شناسی

12- المپیاد نجوم و اخترفیزیک

مزایای المپیادی شدن چیست؟

مزیت‌های المپیادی شدن را می‌توان به جوایز بیرونی و دستاوردهای درونی یک فرد تقسیم کرد:

  • جوایز بیرونی

بنیاد ملی نخبگان، وزارت علوم و سازمان نظام وظیفه هر یک جوایزی را برای دانش‌آموزان المپیادی در نظر گرفته‌اند که در زیر به برخی از این موارد اشاره می‌شود:

  1. معافیت از کنکور سراسری در رشته‌های مربوط برای مدال‌آوران طلایی هر رشته
  2. اضافه شدن 20 درصد به تراز کنکور دانش‌آموزانی که در المپیادهای علمی مدال‌های نقره یا برنز کسب کرده‌اند و همچنین طلایی‌هایی که در شته‌ی غیرمرتبط قصد ادامه‌ی تحصیل دارند.
  3. انجام خدمت سربازی (پسران) با انجام پروژه‌های علمی و تحقیقاتی
  4. پرداخت وام‌های کم‌بهره برای خرید مسکن، خودرو و سفرهای تحقیقاتی از طرف بنیاد ملی نخبگان
  5. امکان ادامه‌ی تحصیل در دو رشته به صورت همزمان در دانشگاه‌ها
  6. امکان استفاده از سهمیه‌ی نخبگان در هنگام استخدام در مشاغل دولتی
  7. استفاده از رزومه‌ی مدال المپیاد برای پذیرش در دانشگاه‌های معتبر دنیا
  8. و ...

برای اطلاع از دیگر مزایا و یا تغییرات در موارد فوق، به سایت بنیاد ملی نخبگان مراجعه نمایید. همچنین دانشگاه‌ها، ادارات آموزش و پرورش و مدارس نیز جوایزی را به صورت نقدی یا اعتباری برای دانش‌آموزان در نظر می‌گیرند که این مورد در شهرها و مدارس و دانشگاه‌های مختلف تفاوت‌های زیادی دارد و از معافیت حضور در یک کلاس خاص تا جوایز نقدی و تفریحی و وام‌های دانشجویی بدون بهره را شامل می‌شود.

  • جوایز درونی

علاوه بر مدال‌آوران المپیاد، تمام کسانی که در زمینه‌ی المپیادهای علمی فعالیت جدی دارند، از نتایج آن سود می‌برند. این جوایز بسیار ماندگارتر از جوایز بیرونی هستند و دانش‌آموزان تا ده‌ها سال از فواید المپیادی بودن و خودساختگی آن استفاده می‌کنند. به طور خلاصه، فایده‌ی المپیادی شدن برای یک دانش‌آموز دبیرستانی را می‌توان در بخش‌های زیر دید:

  1. عمق‌دهی به مطالب نظری و نزدیک کردن یادگیری به استدلال و استنتاج
  2. درک لذت یادگیری به دلیل نبودن اجبار و سرفصل‌های محدودکننده
  3. ورود به جو رقابت و ایجاد هیجان سالم که لازمه‌ی سنین نوجوانی است
  4. آموختن روش‌های یادگیری و برنامه‌ریزی شخصی که در مراحل بعدی تحصیل بسیار مفید خواهد بود
  5. تصمیم‌گیری در مورد رشته و شغل آینده در زمان مناسب
  6. و ...

المپیاد در چند مرحله برگزار می‌شود؟

از آغاز راه المپیاد تا کسب مدال جهانی، دانش‌آموزان باید 5 مرحله مسابقه را پشت سر بگذارند که در هر مرحله نفرات برتر از سد آزمون، موفق عبور خواهند کرد و تعدادی از شرکت‌کنندگان از گردونه‌ی رقابت حذف می‌شوند.

  • مرحله‌ی اول: این مرحله به صورت آزمونی کتبی و حضوری با سوالات چندگزینه‌ای از مباحثی که کمیته‌های علمی باشگاه دانش‌پژوهان جوان مشخص کرده‌اند در نیمه‌ی دوم بهمن‌ماه هر سال برگزار می‌شود. معمولا 10 تا 15 درصد برتر از میان کل شرکت‌کنندگان هر رشته از سد این مرحله عبور می‌کنند. نتایج مرحله‌ی اول در دهه‌ی سوم اسفند هر سال اعلام می‌شود و پذیرفته‌شدگان خود را برای مرحله‌ی دوم آماده می‌کنند.
  • مرحله‌ی دوم: در نیمه‌ی اول اردیبهشت ماه، نفرات پذیرفته شده در مرحله‌ی اول در آزمونی کتبی و حضوری که دارای سوالات چند گزینه‌ای، کوتاه‌جوابی و تشریحی است شرکت می‌کنند. نتایج این مرحله در دهه‌ی سوم خردادماه اعلام می‌شود و فقط 40 نفر اول هر رشته پذیرفته می‌شوند. پپذیرفته شدگان این مرحله به دوره‌ی تابستانه‌ی باشگاه دانش‌پژوهان جوان راه می‌یابند و در یک دوره‌ی کوتاه مدت که از تیرماه تا شهریور برگزار می‌شود به صورت متمرکز در محل باشگاه دانش پژوهان جوان در شهر تهران آموزش می‌بینند.
  • مرحله‌ی سوم: شرکت‌کنندگان دوره‌ی تابستانه در مقاطع مختلف آزمون‌های نظری و عملی گوناگون را پشت سر می‌گذارند و در پایان دوره، نفرات به ترتیب نمره‌های کسب شده مرتب می‌شوند. دو برابر تعداد نفرات مورد نیاز برای تیم اعزامی به مسابقات جهانی مدال طلا، و بقیه‌ی دانش‌آموزان برحسب نمره‌ی کسب شده مدال‌های نقره و برنز کسب می‌کنند. فقط در برخی موارد که دانش‌آموزی در دوره‌ی تابستانه بسیار ضعیف ظاهر شده باشد یا از حضور در دوره امتناع کرده باشد،، به وی لوح تقدیر تعلق خواهد گرفت.
  • مرحله‌ی چهارم: نفراتی که مدال طلای هر رشته را کسب کرده‌اند در یک دوره‌ی آموزشی چند ماهه‌ی پاییز و زمستان شرکت می‌کنند و پس از ارزیابی‌های متعدد، تیم ملی ایران در آن رشته مشخص می‌شود. تیم‌های ملی المپیاد در تابستان به مسابقات بین‌المللی اعزام می‌شوند.
  • مرحله‌ی پنجم: اعضای تیم ملی که همگی از طلایی‌های ایران هستند در مسابقات بین‌المللی شرکت کرده و بنا بر امتیازاتی که کسب می‌کنند رنگ مدال انفرادی و گروهی آن تیم مشخص می‌شود.

نمره‌ی کف قبولی المپیاد یعنی چه؟

به نمره‌ی آخرین فرد قبول شده در هر مرحله، نمره‌ی کف قبولی آن مرحله از المپیاد گفته می‌شود. این نمره فقط پس از تصحیح تمام برگه‌ها مشخص خواهد شد و حدس و گمانه‌زنی برای آن، پیش از اعلام نتایج فقط به صورت تجربی و نه کاملا دقیق انجام می‌شود. توضیح بیشتر درباره نمره کف قبولی المپیاد را از اینجا بخوانید.

آیا همه می‌توانند در المپیاد شرکت کنند؟

دو محدودیت برای شرکت در المپیادهای علمی وجود دارد:

  • پایه‌ی تحصیلی

تمام دانش‌آموزان سال‌های دهم و یازدهم بدون وقفه‌ی تحصیلی می‌توانند در المپیادهای علمی شرکت کنند، اما شرکت در برخی رشته‌ها برای پایه‌ی دهم آزمایشی است و در صورت قبولی در مرحله‌ی دوم، به دوره‌ی تابستانی راه پیدا نمی‌کنند. این رشته‌ها هر سال در بخشنامه اعلام می‌شود و در صفحه‌ی هر رشته در بالا در دسترس شما است.

  • رشته‌ی تحصیلی

کمیته‌های علمی و مسئولین باشگاه دانش‌پژوهان جوان، برای ورود به بعضی از المپیادها محدودیت‌هایی در رشته‌ی تحصیلی دانش‌آموزان در نظر گرفته‌اند که در صفحه‌ی هر رشته در دسترس است.

اعضای کمیته‌های ملی المپیاد ایران چگونه انتخاب می‌شوند؟

کمیته‌های علمی هر رشته از المپیادهای علمی از میان نخبگان، اساتید دانشگاه و مدال‌آوران سال‌های گذشته انتخاب می‌شوند. کمیته‌های علمی کاملا پویا هستند و هر سال شاهد تغییراتی در اعضای این کمیته‌ها بوده‌ایم.

وضعیت ایران در مسابقات جهانی چگونه است؟

اگر چه نتایج ایران در سال‌های مختلف دارای نوسان‌های زیادی بوده است، اما همواره تیم‌های المپیادی ایران در رشته‌های متفاوت افتخارات بزرگی را کسب کرده‌اند و با مدال‌های رنگی به کشور بازگشته‌اند. برای آشنایی با تیم‌های المپیادی ایران و مشاهده‌ی نتایج سال‌های اخیر، لینک‌های زیر را دنبال کنید:

 

مطالب مرتبط با برنامه‌ریزی المپیاد:

خرید اینترنتی کتاب‌های المپیادی
رادیو المپیاد برنامه‌ریزی المپیادهای مختلف
نشریه المپیادنامه آیریسک: برنامه‌ریزی و معرفی المپیادها
یازده شماره آکادمی المپیادِ آیریسک در نشریه دانستنیها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

به زودی تکمیل‌تر می‌شود ...





بازديد : 44664 بار نمايش يافته است .

کلمات کليدي : : المپیاد چیست آیریسک المپیادهای علمی المپیاد ادبی المپیاد ریاضی المپیاد شیمی المپیاد زیست شناسی المپیاد سلولهای بنیادی المپیاد فیزیک المپیاد کامپیوتر المپیاد نجوم برنامه ریزی المپیاد مشاوره المپیاد